Een gouden vredesmonument

Vandaag was Nederland jarig! Precies 365 jaar geleden, op 15 mei 1648, werd in het raadhuis van het Duitse Münster een vredesverdrag gesloten, waarmee de Republiek als zelfstandige staat definitief werd erkend. In Amsterdam was de vreugde zo groot dat men in dat jaar op verschillende manieren de vrede herdacht; op 6 juni met feesten op de Dam, en ook de plannen voor een nieuw te bouwen stadhuis (het huidige Paleis) werden in het teken van de Vrede geplaatst. Aan het einde van dat jaar volgde de beslissing om de Vrede ook met een penning te herdenken. Het zou de eerste vredepenning worden van een reeks, die tot de belangrijkste 17de-eeuwse kunstwerken behoort.

Burgemeesters besloten om een penning te laten maken, omdat ook in de oudheid belangrijke gebeurtenissen met een penning werden herdacht. Omdat van verschillende oeroude beschavingen vooral penningen bewaard gebleven zijn, hebben ze een grote kans tot overleven. Gebouwen, boeken en andere papieren, zijn uit Troje nagenoeg niet meer bekend; alleen de penningen vertellen ons nu nog na duizenden jaren wat men toen werkelijk belangrijk vond. In de besluitvorming van de burgemeesters komt die redenatie duidelijk naar voren: omdat bij verschillende volkeren uit de oudheid het de gewoonte was om een vrede met een penning te markeren, moest er een penning komen; omdat alleen het alleredelst metaal waardig was om een zo belangrijke vrede te markeren, kozen zij voor goud.

Eén van de belangrijkste Amsterdamse kunstenaars in zilver, Johannes Lutma, kreeg de opdracht om een ontwerp te maken. Samen met zijn oudste zoon, ook Johannes geheten, leverde hij twee ontwerpen, één in een classicistisch georiënteerde, en één in een meer schilderachtige uitvoering. Omdat de burgemeesters niet konden kiezen – en omdat het per slot van rekening een heel belangrijk moment was – lieten de heren beide varianten uitvoeren, de classicistische in het klein en de schilderachtige in het groot. Van de laatste heeft het Rijksmuseum één van de twee nu nog bekende.
BK-1954-3-01
BK-1954-3-00
Op de keerzijde wordt het verhaal van de vrede en het ontstaan van de penning in het Latijn verteld. Voorop wordt de vredespolitiek van de Amsterdammers in beeld gebracht; voorzichtigheid en dus de bereidheid tot vrede wordt verbeeld door de vrouw in het harnas rechts (Minerva), kracht en dus de bereidheid tot oorlog door de man met knots links (Hercules). Met de kransen worden de triomfen op het slagveld en aan de vergadertafel in beeld gebracht, die tot de net ondertekende vrede had geleid. Met de Romeins keizerlijke eretitel ob cives servator (in dienst van de burgerij) verwezen de heren in dit geval naar hun eigen rol, juist zij hadden de vrede mogelijk gemaakt.

Dat de eeuwige roem wat mochten kosten, blijkt wel uit het feit dat van iedere versie tachtig exemplaren werden gemaakt, voor de 36-koppige raad, maar vooral voor de relaties van burgemeesters in binnen- en buitenland. Van de grootste kan ongeveer worden nagaan wat de kosten waren. Alleen al aan goud besteedden de burgemeesters 89 gulden per stuk, hoger nog was de rekening voor het arbeidsloon van de kunstenaar die de penning maakte. Johannes Lutma kreeg per penning 200 gulden, in de 17de eeuw ongeveer een modaal jaarsalaris. Alleen deze versie kostte de burgemeesters – en dus de stad – al ruim 23.000 gulden, de kleinere versie zal wel iets goedkoper zijn geweest, maar niet veel.

Het astronomische bedrag dat zij besteedden, geeft aan hoe belangrijk dit medium voor hen was. Dat zij ook in hun doel zijn geslaagd, blijkt uit dit stukje; zonder de penning was er voor mij immers geen enkele aanleiding geweest om iets over de Vrede van Munster, en laat staan over hun rol daarbij, te schrijven !

Advertenties

One thought on “Een gouden vredesmonument

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s