De Oudheid in Zilver: een kandelaber van Johannes Schiotling

2013-07-20 12 46 29

Op dit moment bloeit in Nederland de Acanthus Mollis, een monumentale, ruim een meter hoge plant met prachtige bladrozetten en hoge staarten vol bloemen. Tenminste sinds de 5de eeuw voor onze jaartelling groeide hij in Griekenland. Vanaf de vroege 16de eeuw wordt hij beschreven in de catalogi van Noord Europese botanische tuinen, onder de Latijnse en onder de Nederlandse naam; ‘stekende berenklauw’.

assetimage2detailassetimage2

De bladeren en bloemen waren in de oudheid een geliefd versieringsmotief. Eén van de voorbeelden is een kapiteel, het bovenste gedeelte van een zuil. In verschillende rijen staan de bladeren van de acanthus boven elkaar, en zijn bladranken vormen de hoeken. Volgens Vitrivius, een Romeins schrijver over architectuur, was dit type kapiteel kenmerkend voor de Korinthische orde, een maat- en versieringssysteem dat zijn naam ontleent aan de stad Korinthos, en dat volgens deze Romeinse auteur bij voorkeur voor luxueuze, feestelijke gebouwen diende te worden gebruikt. Vitrivius vertelt ons ook dat het kapiteel was geïnspireerd op een met acanthusblad doorgroeide mand, die op het graf van een jonge vrouw uit Korinthos was geplaatst.

Schiotling

In perioden waarin de vormentaal van de Oudheid de belangrijkste inspiratiebron voor kunstenaars vormde, was de acanthus geliefd, in de architectuur maar ook in het zilver. Eén van de spannendste toepassingen daarvan is te vinden in een kandelaber (een kandelaar met meer kaarsenhouders) van de Amsterdamse zilversmid Johannes Schiotling uit 1772. Overduidelijk is de verwijzing in de stam van de kandelaar, die hij als een Korinthische zuil heeft vormgegeven. Als je de geschiedenis van deze plant in de klassieke architectuur kent, weet je dat de naturalistische acanthusranken van de kaarsenhouders en de armen ook als een verwijzing kunnen worden gezien. Zilversmid en – helaas onbekende – opdrachtgever demonstreren daarmee hun kennis van de Oudheid, in dit geval van het ontstaan van de Korinthische orde, zoals deze door Vitruvius op schrift is gesteld.

Advertenties

One thought on “De Oudheid in Zilver: een kandelaber van Johannes Schiotling

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s