Lichtsculpturen

Zilver concentreert al het beschikbare licht in een ruimte, en geeft dat versterkt aan de kijker terug. Het gevolg is dat een zilveren voorwerp in ieder interieur de aandacht zal trekken, en dus dominant aanwezig is. Zeker als je bedenkt dat een interieur vroeger een heel ander lichtplan had – donkere kleurstellingen, kleinere ramen, en alleen geconcentreerde verlichting met kaarsen – moet het contrast nog groter en het effect nog krachtiger zijn geweest. Voor moderne aan helderverlichte ruimten gewende ogen is moeilijk voorstelbaar wat de impact precies was. Soms lichten geschilderde weergaven een tipje van de sluier op.

Willem Claesz Heda, Stilleven, 1637

Willem Claesz Heda, Stilleven, 1637

Een voorbeeld is de feestelijk gedekte tafel van Willem Claesz Heda uit 1637. Zijn lichtbron weerspiegelt in het groene glas en in de tinnen kan. Door de ramen van zijn atelier lijkt de zon te schijnen, en het licht brengt verschillende materialen tot leven. Glas krijgt kleur, tin (de kan en de schotels) toont zijn diepe donkergrijze tonen, linnen damast zijn zacht glanzende structuur. Zilver – een cilindervormig zoutvat en een grote vergulde schuttersbokaal op de achtergrond en de drinkschaal op de voorgrond – vangt het meeste licht. De schilder suggereert dat door het gebruik van lichtere tinten, en door overal met witte lijnen en vlekjes glimlichten aan te brengen.

Detail stilleven

Voor moderne zilverspecialisten is Heda’s registratie vooral interessant omdat deze duidelijk maakt welke effecten in de 17de eeuw werden nagestreefd. Bij het zoutvat lichten de uitstaande randen aan de bovenzijde veel sterker op dan de gegraveerde versiering daaronder. Door het contrast werkt de gegraveerde versiering ingetogen. Dat zo’n versiering een heel ander lichteffect geeft dan een gedreven patroon, blijkt als deze wordt vergeleken met de drinkschaal op de voorgrond. De bol uitgewerkte puntjes, ovalen en bloemen vangen direct licht, waardoor het patroon veel dominanter aanwezig is.

Het verschil is klein maar belangrijk. Als we door Heda’s ogen kijken, ontdekken we dat de manier waarop licht over zilveren kunstwerken speelt, essentieel is. Zilveren voorwerpen worden dan moderne lichtsculpturen, en al snel kunnen de verschillende manieren worden herkend die de kunstenaar inzet om het lichtspel te richten, te beheersen en te nuanceren. Een gegraveerde versiering blijkt het licht dan onder een andere hoek te weerkaatsen dan het glad gepolijste oppervlak.

specerijendoos, Den Haag, 1616, toegeschreven aan Jan Gerrits Oosterlingh

specerijendoos, Den Haag, 1616, toegeschreven aan Jan Gerrits Oosterlingh

Hoe het in het echt werkt, is nauwelijks in foto’s of schilderijen te vangen. Kom deze in 1616 gemaakte specerijendoos dus vooral in het echt bekijken, en verwonder je over de continue veranderende interactie tussen het materiaal, de bewerking en het licht !

Advertenties

One thought on “Lichtsculpturen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s