Versteend water: bergkristallen vazen in de schatkamer van het Rijksmuseum

ruwe bergkristallen
Het leukste van het Nieuwe Rijksmuseum vind ik de reacties van de bezoekers. De verbazing, de verwondering en het enthousiasme zijn hartverwarmend. Soms ook onverwacht; bij één van de (veel gefotografeerde) vitrines in de schatkamer hoor je regelmatig: waarom staat hier ‘al dat glas’?

Vaas, Gebroeders Saracchi, Milaan, 1560-1575, bergkristal en goud, BK-17110-A

Vaas, Gebroeders Saracchi, Milaan, 1560-1575, bergkristal en goud, BK-17110-A

Vaas, Gebroeders Saracchi, Milaan, 1560-1575, bergkristal en goud, BK-17110-B

Vaas, Gebroeders Saracchi, Milaan, 1560-1575, bergkristal en goud, BK-17110-B

In de schatkamer wordt een indruk gegeven van de zestiende-eeuwse fascinatie voor verschillende vormen van kunst en wetenschap, gevangen in kostbare materialen. Op klein formaat vertelt ieder voorwerp zijn eigen verhaal, met als vaste ingrediënten verhalen uit en verwijzingen naar de klassieke oudheid, en technische virtuositeit. Eén van de categorieën die in iedere historische schatkamer een belangrijke rol speelt, zijn voorwerpen van bergkristal.

Het begint al bij het materiaal. Bergkristal is een kwartssoort, en gold als een edelsteen. De zeshoekige kristallen groeien in de vorm van een cluster, en bereiken zelden de maat die voor vazen kan worden gebruikt. Als je dan ook nog bedenkt dat alleen de beste kwaliteit voor dit doel wordt aangewend, is duidelijk dat kristallen van deze grootte, helderheid en zuiverheid als wonderen der natuur werden beschouwd. De technische virtuositeit zit hem in het slijpen zelf; bergkristal is hard en de kristallen splijten en breken soms zelfs spontaan.

Vormen en versieringen spelen soms met de wetenschappelijke classificatie van het materiaal. Heldere en kleurloze bergkristallen werden in de oudheid en nog lang daarna beschouwd als water, dat zo koud geworden was dat het op een wonderbaarlijke manier in steen was veranderd. Hoe dat idee werd verwerkt, zie je bij deze vazen, ooit prominente pronkstukken in de keurvorstelijke Kunstkammer in Dresden, die in 1560 door August von Sachsen (1526–1586) was ingericht. Mythologische zeebewoners en schepen bevaren de wanden, en zijn als het ware bevroren in eeuwig ijs. BK-17110-A.01

Advertenties

5 thoughts on “Versteend water: bergkristallen vazen in de schatkamer van het Rijksmuseum

  1. wonderlijk! Dat er een vaas uit één kristallen stuk is geslepen, is bijna onmogelijk. Een echte vakman met de nodige geluk heeft deze twee vazen gemaakt, kan niet anders.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s