Het heden in het verleden in het Rijksmuseum

Enkele dagen geleden hield Bas Heijne een overweging ter gelegenheid van het feit dat het Rijksmuseum een jaar geleden zijn deuren voor het publiek opende. Dat het een succes is, is duidelijk: 2,8 miljoen bezoekers drongen het afgelopen jaar door de museumzalen. Zeker op een moment dat het politiek draagvlak voor musea en erfgoed afneemt, en bezuinigingen op deze sector bijna juichend worden ontvangen, is het een belangrijk teken aan de wand.
Leidraad in het betoog van Heijne was de relevantie van het verleden voor het heden. Schilderijen van Rembrandt en Vermeer hebben de kracht om hedendaagse kunstenaars te inspireren, en de verhalen die in de verschillende voorwerpen besloten liggen, zijn relevant voor onze situatie nu. Continuïteit is een belangrijk element: omdat mensen minder snel veranderen dan je op het eerste gezicht zou denken, zijn er verschillende parallellen te trekken. Portretten en andere memorabilia herinneren er aan dat kopstukken ook vroeger als helden werden vereerd. Op zichzelf waardeloze voorwerpen werden gekoesterd, juist omdat ze direct met het icoon verbonden waren. Verschilt dat nu in essentie zoveel van onze benadering van de BN-er?

Broche met haar van Petronella Moens

Broche met haar van Petronella Moens

Neem nu een broche met gevlochten haar van de in Nederland wereldberoemde dichteres en essayist Petronella Moens (1762-1843). In de tweede helft van de achttiende en de eerste decennia van de negentiende eeuw was zij het voorbeeld van een geëngageerd schrijfster. De parlementaire debatten volgde zij op de voet en zij was een groot pleitbezorgster voor de gelijkwaardigheid van alle mensen, vrouwen en Joden inbegrepen. Vanzelfsprekend was zij één van de voorvechtsters van de afschaffing van de slavenhandel. Haar idealen werden in sommige gevallen pas eeuwen na haar dood gerealiseerd, maar de waardering voor haar pogingen bestonden al langer. Zo werd de broche al in 1875 aan het nationale bezit toegevoegd.
Portret_van_Petronella_Moens_(1762-1843)_door_Margaretha_Cornelia_Boellaard_(1795-1872)
Met deze broche kun je verschillende verhalen vertellen. In de opstelling functioneert ze nu als onderdeel van een presentatie over haarwerk, een in de negentiende eeuw bloeiende stroming binnen het sieraad. Samen met verschillende colliers, broches en ringen laat de broche zien hoe men toen invulling gaf aan de voor ons nog steeds direct herkenbare behoefte aan tastbare herinneringen. Om het verhaal van het geëngageerd verzet in de negentiende en twintigste eeuw te vertellen worden andere voorwerpen ingezet. Verbroken ketenen zijn een veel krachtiger statement voor de afschaffing van de slavernij in 1863, en hoe kun je de emancipatie van de vrouw beter tonen dan werk van vrouwelijke kunstenaars in de twintigste eeuw centraal te plaatsen?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s