Zilver van een beeldhouwer? Beeldhouwers en zilversmeden in het Rijksmuseum.

Jacob de Gheyn naar Hendrick Goltzius naar Willem Danielsz van Tettero, Quos Ego, 1587

Jacob de Gheyn naar Hendrick Goltzius naar Willem Danielsz van Tetrode, Quos Ego, 1587

In het begin van de zeventiende eeuw zijn vrijwel overal drinkschalen gemaakt, waarvan de binnenzijde met een voorstelling werd versierd. Soms worden voorstellingen in andere media direct met de varianten in zilver verbonden; een beroemd geval in het Rijksmuseum is een afgietsel van een schaalbodem waarvan de voorstelling verwant is aan een in prent weergegeven compositie van de in Delft geboren Italiaanse beeldhouwer Willem Daniëls van Tetrode (ca. 1525-1580). Wanneer de composities in detail met elkaar worden vergeleken, zijn de zeegoden en godinnen op de rand duidelijk familie. Zou dat kunnen betekenen dat de schaalbodem door de beeldhouwer werd gemaakt?

Quos Ego, afgietsel van een zilveren plaquette, ca. 1600

Quos Ego, afgietsel van een zilveren plaquette, ca. 1600

Dat Van Tetrode’s compositie door tijdgenoten als een belangrijk werk werd beschouwd, blijkt niet alleen uit het feit dat zijn composities in prent werden gebracht, maar ook uit de uitgebreide inscriptie. Trots wordt Van Tetrode daarin herinnerd als de bedenker van de compositie: zijn naam staat boven die van de Haarlemse kunstenaars Hendrick Goltzius (1558-1617) en Jacob de Gheyn II (1565-1629). De laatste graveerde de tekening van Goltzius op een koperplaat, zodat de compositie van de bewonderde beeldhouwer vanaf 1587 voor een breed publiek beschikbaar kwam.

Als je de prent met de plaquette vergelijkt, zie je dat de drijver het gegeven op een heel andere manier heeft ingevuld. Zeker als je naar het samenspel tussen de figuratieve elementen en de achtergrond kijkt, valt op dat de verschillende onderdelen op de plaquette vloeiend in elkaar overgaan; waar de zeegoden op de prent boven het water lijken te zweven, zwemmen ze in de schaal. Ook is duidelijk dat veel aandacht is besteed aan de weergaven van stoffen en materialen; de verschillende texturen zijn zelfs in het afgietsel nog duidelijk te onderscheiden.

Daarin herken je de hand van een drijver in zilver, virtuozen die in het Europa van de zeventiende eeuw als vrije kunstenaars werden beschouwd. Men veronderstelt dat Van Tetrode in Delft zijn carrière als edelsmid is begonnen, hoewel zijn naam in de vanaf 1536 integraal bewaard gebleven archivalia van het Delftse gilde niet wordt genoemd. De complexe techniek en de vrijheid van de uitvoering doen eerder vermoeden dat in de plaquette door een echte specialist is gemaakt.

Vanaf de negentiende eeuw worden beeldende kunstenaars in een aparte categorie geplaatst, en denken veel kunsthistorici dat zilversmeden niet zelf in staat zouden zijn om composities te bedenken en uit te voeren. Dat de werkelijkheid veel genuanceerder en dus complexer was, wordt langzamerhand duidelijk. En dat maakt mijn vak nu juist zo leuk!

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s