‘Om de eer van Johannes Lutma’

Johannes Lutma junior, zelfportret in opus malleï, 1683

Johannes Lutma junior, zelfportret in opus malleï, 1683

De Amsterdamse zilversmeden Johannes Lutma en zijn gelijknamige zoon behoorden tot de selecte groep van edelsmeden, wier werk in eerste instantie als kunst werd gewaardeerd. Hun roem kende een lang leven: met zijn Utrechtse collega Paulus van Vianen is Johannes Lutma de enige kunstenaar in zilver die door de negentiende-eeuwse bouwheren van het Rijksmuseum belangrijk genoeg werd gevonden om opgenomen te worden in de reeks Nederlandse kunstenaars in verschillende media, wier portretten en namen op de gevels van het Rijksmuseum staan afgebeeld.Lutma achterzijde

De Lutma’s waren al in de zeventiende eeuw beroemde kunstenaars, zoals blijkt uit gedichten van Joost van den Vondel en publicaties van Joachim von Sandrart. Uitzonderlijk is een portretpenning die Johannes Lutma junior in 1659 ter gelegenheid van de 75ste verjaardag van zijn vader maakte. Het opschrift ‘in memoriam posteritatis’ is een citaat uit een beroemd handboek over de Rhetorica, de leer van de welsprekendheid, en heeft betrekking op het doel van de geschiedschrijving. In gedachten zal de ontvanger van de penning het citaat hebben aangevuld met de woorden ‘et ingenii famam’, waarmee Marcus Fabianus Quintilianus (±30 – ±100) niet alleen de waardigheid van het onderwerp aanduidde, maar ook benadrukte dat de geschiedschrijving het onderwerp bij uitstek was voor een verteller om beroemd te worden. In zijn geheel betekent de zin ‘Tot herinnering van het nageslacht, en tot eer van de verteller’.

Johannes Lutma junior, portret van Johannes Lutma senior, 1659, collectie Teylers Museum Haarlem

Johannes Lutma junior, portret van Johannes Lutma senior, 1659, collectie Teylers Museum Haarlem

Met deze penning eert Lutma junior dus in eerste instantie zijn vader als beroemd kunstenaar, en positioneert hij tegelijkertijd zichzelf als beroemd verteller van verhalen in zilver. Voor wie de penning was bestemd, en dus in welke context we deze moeten zien, blijkt uit enkele zeventiende-eeuwse veilingcatalogi. Lutma’s penning blijkt dan het enige Nederlandse voorbeeld in een internationale serie van beeldend kunstenaars, waartoe Michelangelo, Pietro da Cortona, Bernini en Leonardo da Vinci behoren. Met recht een illuster gezelschap!

Voor 21ste-eeuwers, gewend om het begrip kunst te reserveren voor de beeldende kunsten, is het in eerste instantie vreemd om de edelsmeedkunst als een op zichzelf staande kunstvorm te accepteren. Dat men in de zeventiende eeuw anders keek naar de verhouding tussen de kunsten, kan men lezen in het artikel Historiestukken in zilver: penningen van Johannes Lutma junior, dat deze week in het oudste nog bestaande kunsthistorisch tijdschrift, Oud Holland, verscheen. Lutma’s penningen kun je zien in het Rijksmuseum, in Teylers Museum in Haarlem, en straks natuurlijk ook in de Nationale Numismatische Collectie in Amsterdam

Advertenties

4 thoughts on “‘Om de eer van Johannes Lutma’

  1. Beste Dirkjan ,
    Zijn penningen van Lutma altijd dubbelzijdig bewerkt? Of is er ook wel eens een penning met aan één kant het gietgedeelte wat verder onbewerkt is? Dit ivm een huwelijksdoosje gemaakt van penningen.
    Op de foto ’s van het Rijksmuseum kan ik het niet goed zien, hopelijk kunt u mij verder helpen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s