De passie van de Beurs?

Onder het dak van het Rijksmuseum leven verschillende instellingen. Eén daarvan is het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap, de oudste nog bestaande nationale vereniging van liefhebbers en verzamelaars van cultureel erfgoed. Al in de negentiende eeuw kreeg het genootschap complete verzamelingen, die juist omdat ze in hun geheel bewaard gebleven zijn, veel kunnen vertellen over de passie van de verzamelaar.

Keuken met 45 zilveren miniaturen, Koninklijk Oudheidkundig Genootschap, legaat van J.W.H. Heusken 1893, BK-KOG-1917.

Keuken met 45 zilveren miniaturen, Koninklijk Oudheidkundig Genootschap, legaat van J.W.H. Heusken 1893, BK-KOG-1917.

Eén ervan is een omstreeks 1840 gemaakt eikenhouten vitrinekastje, waarvan de binnenzijde de vorm van een keukentje met aanrecht en stookplaats heeft. De tegeltjes, het natuurstenen aanrecht met de spoelbak, en de zwarte haardplaat worden door de schilder gesuggereerd. Het keukengerei rond de haard, op de planken en in de kasten is uitsluitend van zilver gemaakt. Zij vormen de kern van de verzameling. De merken laten zien dat het om oude en antieke zilveren miniaturen gaat; de wafelijzers, pannen, roosters, kettingen en trommels zijn alle in de zeventiende en achttiende eeuw gemaakt. Jarenlang moet de verzamelaar er over hebben gedaan, voordat zijn weergave van een keuken in miniatuur compleet was.

Pofferpan, Amsterdam 1754, zilver, toegeschreven aan Jan Borduur, l. 8,6 cm, Rijksmuseum, legaat Taudin Chabot-Provó Kluit, BK-NM-11177-25.

Pofferpan, Amsterdam 1754, zilver, toegeschreven aan Jan Borduur, l. 8,6 cm, Rijksmuseum, legaat Taudin Chabot-Provó Kluit, BK-NM-11177-25.

De miniaturen behoren tot de typen die door verschillende generaties zilversmeden zijn vervaardigd en in grote aantallen bewaard gebleven zijn. Zo heeft het Rijksmuseum maar liefst drie nagenoeg identieke exemplaren van de poffer-pan, tussen 1743 en 1768 gemaakt door bekende Amsterdamse zilversmeden als Pieter van Somerwil, Arnoldus van Geffen en Jan Borduur.

De voorwerpen zelf zijn dus over het algemeen niet zo bijzonder; het belang van deze verzameling zit hem vooral in de verhalen die met behulp van de vitrinekast worden verteld. Alleen in deze keuken kun je zien dat ongebruikte pannen gewoonlijk direct naast de haardplaat aan haken hingen. Net als de grote, hadden kleine zilveren poffer- en koekenpannen vroeger geen houten stelen.

Evenveeltjespan, Nederland? ca. 1800, vertind ijzer, l 30 cm, Rijksmuseum BK-18921

Evenveeltjespan, Nederland? ca. 1800, vertind ijzer, l 30 cm, Rijksmuseum BK-18921

Wie met zoveel zorg deze verzameling samenstelde en een presentatie daarvoor bedacht? Johannes Hendrik Willem Heusken (1837-1893) was te jong om al in het begin van de negentiende eeuw zilveren miniaturen te verzamelen. Heeft hij de verzameling misschien van zijn grootvader geërfd? Op verschillende manieren trad Heusken in de voetsporen van Johannes van der Linden (1780-1840); als beurshandelaar traden zij beiden op voor dezelfde firma, en Heusken woonde bij zijn dood nog steeds in het huis van zijn grootvader, Keizersgracht 225. De ongehuwd gebleven Heusken had weinig familie, en kon de traditie daarom niet doorgeven. Vandaar dat het resultaat van hun beider passie nu één van de pronkstukken is van het KOG.

BK-KOG-1917-01

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s