Het verhaal van Rotterdam

Waterketel op komfoor, Zöllner & Beijder, Rotterdam, in opdracht van H. A. de Meyer, Den Haag, 1853, zilver en been, H. 44 cm, BK-1970-2.

Waterketel op komfoor, Zöllner & Beijder, Rotterdam, in opdracht van H. A. de Meyer, Den Haag, 1854, zilver en been, H. 44 cm, BK-1970-2.

In één van de meest feestelijke vitrines van het Nieuwe Rijksmuseum staat een grote waterketel op komfoor. Alles aan dit object is in beweging, de welvingen van het lichaam weerkaatsen het licht naar alle kanten, en het komfoor, het hengsel, de tuit en de knop van het deksel zijn opgelost in ornament. Als je heel dichtbij kijkt valt op dat sommige elementen heel naturalistisch zijn. Takken Judaspenningen zijn gestoken tussen de steunen van het komfoor, bloemslingers zijn gedrapeerd over het lichaam en zelfs de hengsels lijken uit takken te zijn samengesteld. Zoom je vervolgens uit dan blijken ze onderdeel te zijn van een slingerlijn, die afwisselend door planten en krullen, schuim en kammen wordt voortgezet. De lijn is leesbaar doordat de ornamenten op verschillende manieren mat zijn gemaakt en daardoor afsteken tegen het hoogglanzende oppervlak.

Dit fascinerende, in 1854 gemaakte, object is één van de meest oorspronkelijke Nederlandse interpretaties van een internationale stroming, die vanaf het begin van de negentiende eeuw vooral door Engelse hofzilversmeden werd gedragen en verspreid. Anders dan je misschien zou verwachten, is hij niet gemaakt door een toonaangevende fabriek als de Voorschotense firma Van Kempen, of geleverd door de Amsterdamse winkeliers Bonebakker, Benten & Zonen of A.D. Verschuur. Onder de ketel staat voluit de naam van Hendrik Adriaan de Meyer, een Haags bedrijf dat onder andere de rijkskroon en het scepter heeft geleverd.

De Meyer heeft dit pronkstuk echter niet zelf gemaakt of ontworpen, maar bestelde het kant en klaar in Rotterdam. Onder de naam Zölllner & Beijder werkten daar tussen 1849 en 1871 Pieter Zöllner (1806-1894) en Willem Nicolaas Beijder (-), gespecialiseerd in onderdelen van theeserviezen, maar ook avondmaalskannen, middenstukken, inktstellen en zelfs soep en sauslepels, allen in een direct herkenbare eigen stijl. De ketel behoort tot hun vroegst bekende werk, en toont ondubbelzinnig aan dat deze Rotterdamse zilversmeden op dat moment tot de top van hun vakgebied behoorden. Andere voorwerpen in het Rijksmuseum tonen aan dat ze ook complexe opdrachten aan konden; ze zijn ook de makers van een compleet theeservies, met speciale voorzieningen voor prijspenningen in de deksels.

Prijspenning voor de landbouwtentoonstelling Den Haag 1872, J. P. Menger, Utrecht, 1872, goud, behaald door de hereboer Jan Dirk Preuijt te Geervliet voor gemest vee.

Prijspenning voor de landbouwtentoonstelling Den Haag 1872, J. P. Menger, Utrecht, 1872, goud, behaald door de hereboer Jan Dirk Preuijt te Geervliet voor gemest vee.

Eén van de neveneffecten van het bombardement op Rotterdam is dat je makkelijk kunt vergeten dat deze stad ook vroeger een belangrijke culturele bijdrage heeft geleverd. De stappen die vanaf de achttiende eeuw in die stad werden gezet, bepalen nog steeds de contouren van het huidige Rotterdam. Juist omdat de fysieke uitingen daarvan voor een groot gedeelte zijn verwoest, is het belangrijk dat het verhaal van Rotterdam in een volwaardig museum wordt verteld. Dat zilver in dat verhaal een belangrijke rol moet spelen, staat vast, maar hoe mijn Rotterdamse collega’s dat zullen doen? Ik ben nieuwsgierig.

Servies, Rotterdam, Zöllner & Beijder, de trommels met onderschotels en de theebus, 1859, de theepot, suikerpot en melkkan, 1861, en de koffiekan op komfoor 1872-1873, zilver, deels verguld, NG-1991-8.

Servies, Rotterdam, Zöllner & Beijder, de trommels met onderschotels en de theebus, 1859, de theepot, suikerpot en melkkan, 1861, en de koffiekan op komfoor 1872-1873, zilver, deels verguld, NG-1991-8.

Advertenties

2 thoughts on “Het verhaal van Rotterdam

  1. Wat een bijzondere waterketel! En dat servies zou ik als Rotterdamse best wel in mijn zilverkast willen zien, maar het is toch maar beter dat het in het Rijksmuseum is, zodat er veel meer mensen van kunnen genieten.

  2. Je verwacht het niet van iemand met een zachte G, maar met mijn Rotterdamse roots, spreekt dit verhaal me natuurlijk wel heel bijzonder aan. Het lijkt me trouwens interessant om te weten of er ook een Rotterdamse markt was voor dit type werk. En zoals altijd weer prachtig, zoals je de visuele gewaarwording beschrijft.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s