Work in progress: een sabbatlamp uit 1764

Kroon van een sabbatlamp, zilver, ongeïdentificeerde zilversmid Den Haag, 1764 BK-15749

Kroon van een sabbatlamp, zilver, ongeïdentificeerde zilversmid Den Haag, 1764 BK-15749

Sabbatlamp, zilver, Den Haag, Michiel Deriée en onbekende meester, Den Haag 1764, h. 97 cm, diam. 28 cm, BK-15749

Sabbatlamp, zilver, Den Haag, Michiel Deriée en onbekende meester, Den Haag 1764, h. 97 cm, diam. 28 cm, BK-15749

Met veel liefde werk ik op dit moment aan een boek over het zilver dat tussen 1502 en 1813 in de provincies Holland en Zeeland is gemaakt. Daarvoor worden nu ook voorwerpen naar voren gehaald die al heel lang door andere musea worden getoond, zoals een, bijna een meter hoge, in Den Haag gemaakte sabbatlamp. Al sinds 1955 is de lamp één van de sterren in de opstelling van het Joods Historisch Museum. Nu de onderdelen zijn opgemeten, gewogen en alle merken zijn gefotografeerd, is één ding direct duidelijk. Ook toen al moet het een heel bijzonder voorwerp zijn geweest. Met zijn ruim twee kilo aan zilver was hij alleen al aan materiaal in de achttiende eeuw ruim twee modale jaarlonen waard. Als alle onderdelen naast elkaar liggen, en je ze dus heel precies met elkaar kunt vergelijken, vallen telkens nieuwe dingen op. Allereerst zie je dat de zilversmid die deze lamp ontwierp, een samenhangend ontwerp heeft gecreëerd door ronde en kantige delen met elkaar af te wisselen en elementen te herhalen. Als je bijvoorbeeld de kroon met de lekbak vergelijkt, blijken ze bijna precies gelijk, alleen de maat en de afwerking verschilt.

Kroon en lekbak van een sabbatlamp, BK-15749

Kroon en lekbak van een sabbatlamp, BK-15749

De opbouw volgt een vast schema, zoals die in Joodse gezinnen in Nederland in de achttiende eeuw algemeen werd gebruikt. Als je de elementen legt naast een afbeelding van de graveur Bernard Picart (1673-1733), blijken ze ook daar al te zijn afgebeeld. De haak, de kroon, de pendel, de olielamp zelf, en de appel onderaan zijn dus vaste elementen, die alle Nederlandse sabbatlampen met elkaar gemeen hebben. De ontwerper heeft er vervolgens een elegant geheel van gemaakt. Opvallend is dat de vormen en de versieringen die de zilversmid toepaste, in 1764 niet bepaald de laatste mode vertegenwoordigden. De verschillende versieringselementen werden toen al ruim vier decennia door Nederlandse zilversmeden toegepast. Zou dat betekenen dat de opdrachtgever al op leeftijd was, of heeft hij misschien een geliefd exemplaar laten kopiëren?

Verschillende Joodse ceremoniële gebruiksvoorwerpen, ets en gravure, Bernard Picart, Amsterdam 1724, 337 mm × 217 mm, RP-P-OB-51-709

Verschillende Joodse ceremoniële gebruiksvoorwerpen, ets en gravure, Bernard Picart, Amsterdam 1724, 337 mm × 217 mm, RP-P-OB-51-709

Advertenties

6 thoughts on “Work in progress: een sabbatlamp uit 1764

    • Wat de symbolische betekenis van de onderdelen is, is onbekend. In de 18de eeuw hebben ze alleen opgeschreven dat het aansteken van de lamp het begin van de sabbat markeerd.

  1. Ik had begrepen, dat zo’n lamp, -eenmaal aangestoken- zo’n 24-25 uur moest kunnen blijven brandn i.v.m. het shabbatsgebod.Niet werken op shabbat. De sjoel hier, is dicht, (shabbat), anders kon ik het hen vragen.

  2. Apart dat je met dit verhaal komt op het moment dat ik op zoek ben naar afbeeldingen van de Ark van het Verbond (of liever de tent die er over heen stond). Toevallig kwam ik dit dus tegen: http://bit.ly/1FgUsSR
    Heb je hier misschien nog iets aan?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s