Echo’s van Waterloo

De Leeuw van Waterloo, 1826

De Leeuw van Waterloo, 1826

Nederland heeft moeite met militaire geschiedenis. Als je Tussen Kunst en Kitsch vergelijkt met de Antiques Roadshow, valt op dat het bij de laatste medailles, wapens, foto’s en andere militaire memorabilia regent, waar ze in de Nederland vooral schitteren door afwezigheid. Hetzelfde geldt voor de helden en de monumenten van bijvoorbeeld de Napoleontische oorlogen. Op zichzelf is dat vreemd. De slag bij Waterloo werd in de negentiende eeuw in Nederland uitgebreid herdacht, en de jubilea op 18 juni uitbundig gevierd. Zo organiseerde ter gelegenheid van het 50-jarige jubileum een speciale feestcommissie in Leiden een bijeenkomst voor de 2000 toen nog levende oud-strijders, en gebruikte beide hoofdkerken van de stad, de Pieterskerk voor een dankdienst, de Hooglandse voor een diner voor ruim 1800 man.

De leeuw van Waterloo, 1829, Rijksmuseum RP-P-1910-1744

De leeuw van Waterloo, 1829, Rijksmuseum RP-P-1910-1744

Bij het eerste lustrum in 1820 werd besloten om de Nederlandse bijdrage te markeren door de oprichting van een monument op het slagveld, een bronzen leeuw op een 45 meter hoge kunstmatige berg. Het project waarvoor de hofarchitect Charles vander Straeten de tekeningen leverde en de beeldhouwer Jean-Louis Van Geel het model, werd in 1826 voltooid. Met de leeuw werd tegelijkertijd de dapperheid en de waakzaamheid van het Nederlandse leger uitgedrukt. De aardbol onder zijn poot verbeeldt de tegenstander. Zijn klauw rust precies op de plek waar Frankrijk ligt. Dat de Leeuw van Waterloo in het Noorden al snel tot een icoon geworden was, blijkt uit verschillende zilveren memoriestukken. Een voorbeeld is een zeven jaar na de voltooiing van het monument gemaakt theeservies voor één persoon, bestaande uit een theekist, een theepot en een melkkan. De modern vormgegeven geometrische, geribde lichamen van de theekist en de theepot dienen hier als voetstuk voor het monument voor Nederlands herwonnen vrijheid. Vanaf de theetafel kijkt de Leeuw van Waterloo trots om zich heen.

theepot, zilver en ebbenhout, Firma Bonebakker en Zonen, Amsterdam, 1833, uitgevoerd door T.G. Bentvelt, BK-1999-86-A

theepot, zilver en ebbenhout, Firma Bonebakker en Zonen, Amsterdam, 1833, uitgevoerd door T.G. Bentvelt, BK-1999-86-A

theebus, zilver, Firma Bonebakker en Zonen, Amsterdam, 1833, uitgevoerd door T.G. Bentvelt, BK-1999-86-C

theebus, zilver, Firma Bonebakker en Zonen, Amsterdam, 1833, uitgevoerd door T.G. Bentvelt, BK-1999-86-C

melkkan, zilver, Firma Bonebakker en Zonen, Amsterdam 1833, uitgevoerd door T.G. Bentvelt

melkkan, zilver, Firma Bonebakker en Zonen, Amsterdam 1833, uitgevoerd door T.G. Bentvelt, BK-1999-86-B

Omdat de administratie van de verkoper, de firma Bonebakker en Zonen, bewaard gebleven is, is bekend dat de onderdelen van het ensemble in 1833 op voorraad werden gemaakt, en dat de winkel over ruim tachtig verschillende dekselknoppen beschikte. Aan de klant, in dit geval Cornelis de Bruyn, Martinuszoon (1777-1834), de keuze. Waarom hij de Leeuw van Waterloo over zijn theetafel liet heersen, is de vraag. We weten dat De Bruyn behoorde tot de nieuwe handelselite, die als één van de eerste in Nederland in 1831 stoommachines aanschafte, en plaatste in zijn suikerfabriek in Amsterdam. Hij beheerste samen met zijn zonen een aanzienlijk deel van de internationale koloniale markt voor gestampte Javaanse rietsuiker en was dan ook vermogend. Vanaf 1800 bewoonde hij een groot dubbel huis aan de Herengracht, en bezat een buitenplaats, Bijdorp bij Loenen aan de Vecht, waar hij Engelse landschapstuinen aan liet leggen. Zijn zoons trouwden met Fransen en Engelsen, en hij maakte dus onderdeel uit van een internationale handelselite. Of deze tycoon zelf in Waterloo heeft gevochten, of wellicht relaties had met één van de helden van Waterloo, is nog niet bekend. Op de lijsten waarop werd bijgehouden of men in 1815 in aanmerking kwam voor een speciale beloning vanwege de deelname aan de slag, komen weliswaar verschillende naamgenoten voor, maar het is nog niet gelukt om deze met hem of zijn familie te verbinden. Portretten en foto’s geven op de tentoonstelling Ooggetuigen van Waterloo een anoniem beeld van de strijders, de monumenten in zilver in de zalen daarna laten zien hoe zij zelf dit keerpunt in de geschiedenis van Europa markeerden.

theebus, zilver, Firma Bonebakker en Zonen, Amsterdam, 1833, uitgevoerd door T.G. Bentvelt, BK-1999-86-C

theebus, zilver, Firma Bonebakker en Zonen, Amsterdam 1833, uitgevoerd door T.G. Bentvelt, BK-1999-86-C

Advertenties

2 thoughts on “Echo’s van Waterloo

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s