Zilver voor de gewone man ?

Zoutvat, zilver, Amsterdam 1668, toegeschreven aan Claes Claesz Schoon, 15,5 x 20,1 diameter, BK-1957-15-B

Zoutvat, zilver, Amsterdam 1668, toegeschreven aan Claes Claesz Schoon, 15,5 x 20,1 diameter, BK-1957-15-B

Eén van de grote vragen in de bestudering van de Nederlandse edelsmeedkunst is het in vergelijk hoge aantal goud en zilversmeden dat hier in de zeventiende en achttiende eeuw actief was. Volgens een opgave uit 1663 werkten alleen al in de toenmalige provincie Holland 756 goud- en zilversmeden in de grote keur. Zeker als je bedenkt dat bijvoorbeeld de juweliers en de kleinwerkers niet in dit overzicht waren opgenomen, moeten de aantallen enorm zijn geweest. In vergelijk: in Parijs, het grootste Europese centrum, omvatte het gilde 400 goudsmeden, zilversmeden en juweliers, in Londen ongeveer 150, in Augsburg 125 en in Antwerpen 75 man. Het lijkt logisch dat de omvang van de beroepsgroep correspondeerde met de aantallen voorwerpen die werden geproduceerd. Hoeveel precies is onbekend, maar er zijn wel indicaties. In 1730 gaf Amsterdam op dat zij jaarlijks 500.000 stuks kleine keur zilver met het stadswapen stempelde.

Loterijprent met overzicht van de zilveren prijzen, uitgeloofd ten behoeve van het door brand verwoestte Durgerdam, Amsterdam 1687, door Jan Luyken RP-P-1958-83

Loterijprent met overzicht van de zilveren prijzen, uitgeloofd ten behoeve van het door brand verwoestte Durgerdam, Amsterdam 1687, door Jan Luyken RP-P-1958-83

Eén van de oplossingen is dat Nederland in die periode een brede welvaart kende, en dat goud en zilver dus voor een relatief grote groep toegankelijk moet zijn geweest. Een indruk van de bedragen die toen voor gewone gouden en zilveren voorwerpen werden betaald, bieden loterijen. Omdat ze op een specifiek moment werden georganiseerd voor een breed publiek, en de prijzen voor een grote groep aantrekkelijk moeten zijn geweest, kun je ervan uitgaan dat het aanbod beantwoordde aan de algemene vraag. Zo’n loterij is degene die in 1688 werd gehouden om geld bij elkaar te brengen voor het door rampspoed getroffen Durgerdam. Een gladde kan en schaal blijkt met arbeidsloon 400 gulden te kosten, veel meer dan bijvoorbeeld kandelaars (100 gulden), bekers (30 gulden), zoutvaten (18 gulden), tabaksdozen (12 gulden en 12 stuivers), lepels (7 gulden) of gouden ringen (12 gulden). Als je de bedragen afzet tegen de inkomensplaatjes uit de late zeventiende eeuw, blijkt dat een ieder die net iets meer dan het bestaansminimum van 240 gulden per jaar verdiende, zich een zoutvat, een lepel of een tabaksdoos kon veroorloven, maar dat kandelaars en kannen en schalen voor hen een onbereikbare luxe vertegenwoordigden.

De breedte van het spectrum betekent dat er ruimte was voor een seriematige productie, en impliceert dat men deze voorwerpen op een andere manier moet benaderen dan de individuele kunstwerken die in de tijd zelf ook al uitzonderlijk waren. Maar ook binnen het zogeheten courante werk waren de verschillen groot. Neem nu bijvoorbeeld de diabolo-vormige zoutvaten, een type dat tenminste vanaf het midden van de zeventiende eeuw tot diep in de achttiende eeuw in bijna alle Nederlandse steden in verschillende kwaliteiten is gemaakt. Vergelijk de complexe versiering van het Amsterdamse zoutvat uit 1668 maar eens met een vroeg achttiende-eeuwse Haarlemse uitwerking van hetzelfde gegeven. Zie je dat de versiering van het Haarlemse zoutvat veel eenvoudiger en ook veel meer schematisch is?

Zoutvat, zilver, Haarlem 1714, toegeschreven aan Abraham Marshoorn, 10,2 x 9.8 cm diameter, BK-NM-8979

Zoutvat, zilver, Haarlem 1714, toegeschreven aan Abraham Marshoorn, 10,2 x 9.8 cm diameter, BK-NM-8979

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s