Oranjeschatten

Bal in de Oranjezaal, Daniel Marot, 1686,  RP-P-AO-12-157

Bal in de Oranjezaal, Daniel Marot, 1686, RP-P-AO-12-157

Nu de Oranjezaal voor het publiek geopend wordt, kun je pas goed zien hoe veel tijd, geld en aandacht de Oranjes in de zeventiende eeuw staken in representatieve (schilder)kunst. Dat ze dezelfde energie staken in andere kunstvormen, is veel minder bekend, onder andere omdat daarvan weinig bewaard gebleven is of geïdentificeerd. De door Amalia van Solms met Oosters porselein, lakwerk en paarlemoer versierde vertrekken moeten prachtig zijn geweest, als je uitgaat van de beschrijvingen van de bezoekers, waarin deze hun verbazing verwoordden over de rijkdom en de verschillende nieuwe ideeën die daarin waren verwerkt. Nog minder weten we over haar kunstkabinet, een klein vertrek aansluitend op de schilderijengalerij in het Stadhouderlijk Kwartier, waar Amalia bijzonder zilver als het werk van de Van Vianens, en de bekers, kommen en kannen van grote stukken geslepen bergkristal, agaat, jaspis en barnsteen neer had gezet. Daar mocht kennelijk bijna niemand komen, en omdat ook dit vertrek verloren is gegaan, en de inhoud door vererving en oorlogshandelingen vrijwel geheel verspreid is geraakt, zou je nu makkelijk kunnen vergeten dat de Europese geschiedenis van de schatkamer in de zeventiende eeuw ook een Nederlands verhaal was.

terrine, Den Haag?, ca. 1666-1667, geëmailleerd goud, bezet met cameeën en gemmen, H. 18,5 x diam. 29 cm, Rijksmuseum van Oudheden, Leiden.

terrine, Den Haag?, ca. 1666-1667, geëmailleerd goud, bezet met cameeën en gemmen, H. 18,5 x diam. 29 cm, Rijksmuseum van Oudheden, Leiden.

Het enige voorwerp dat wij nu nog kennen is een met email en cameeën versierde gouden terrine, die straks in de nieuwe opstelling van het Rijksmuseum van Oudheden te zien zal zijn. Het voorwerp werd in 1667 toegevoegd aan de collectie van Amalia en in haar nalatenschap op 4000 gulden gewaardeerd. De herkomst en verschillende details in de uitwerking doen vermoeden dat het pronkstuk door een Nederlandse goudsmid/juwelier is vervaardigd, die mogelijk in Den Haag was gevestigd. Dat het stuk in het kunstkabinet werd geplaatst, laat zien dat het als iets heel bijzonders werd beschouwd. Dat vertaalt zich ook in de kunstwaarde, die aanzienlijk hoger was dan de waarde van het materiaal (ca. 2200 gulden in goud).

Drinkschaal, het slijpwerk Dionysio Miseroni, Praag, de gouden monturen Amsterdam?, citrienkwarts, geëmailleerd goud en cameeën, 1630-1640, H. 13 x 12,9 x 9 cm, Rijksmuseum Amsterdam, inv. BK-17098

Drinkschaal, het slijpwerk Dionysio Miseroni, Praag, de gouden monturen Amsterdam?, citrienkwarts, geëmailleerd goud en cameeën, 1630-1640, H. 13 x 12,9 x 9 cm, Rijksmuseum Amsterdam, inv. BK-17098

In dezelfde categorie valt een groep gouden onderdelen voor hoogtepunten van de steensnijkunst. Uit de afbeelding en de beschrijving van een drinkschaal uit de verzameling van de Rotterdamse geschiedschrijver Cornelis van Alkemade (1656-1737) blijkt dat de voet daarvan bijna precies hetzelfde moet zijn geweest als die van een kleine coupe in citrienkwarts in het Rijksmuseum. In beide gevallen functioneert de strakke voet als podium voor de vrije sculptuur daarboven, een hoofdwerk van de belangrijkste slijper van dat moment, Dionysio Miseroni (1607-1661) in Praag.
De gouden met email versierde voetrand zou heel goed in Nederland kunnen zijn gemaakt. De bloemslingers in kleurig email keren in verwante vorm ook op enkele andere voorwerpen terug, waarvan er één zeker in Amsterdam is ontstaan. Alle elementen samen spreken een eenduidig vorstelijke taal. Niet in het minst de cameeën, waarvan de ene helft vorstelijke deugden verbeeldt, de andere waarschijnlijk prinsen en prinsessen, als Elisabeth I van Engeland (1533-1603) en Gustav Adolph van Zweden (1594-1632).

boekillustratie uit: Cornelis van Alkemade, Nederlandsche Displegtigheden, vol I Rotterdam 1732

boekillustratie uit: Cornelis van Alkemade, Nederlandsche Displegtigheden, vol I Rotterdam 1732

Voorbeelden als deze geven heel voorzichtig aan dat het Nederlandse verhaal veel complexer is dan het heersende idee zou kunnen vermoeden. Ze laten zien dat er naast de typisch Nederlandse kunst van en voor de burgerij ook ruimte was voor een echte hofkunst, die direct aansloot bij de internationale ontwikkelingen van dat moment.

Advertenties

One thought on “Oranjeschatten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s