‘t Spaensche gedrocht, met haer gespuys’: Valerius Gedenckklanck in zilver

Bokaal van de Schutterij van de Edele Busse te Veere, verguld zilver, Middelburg, ca. 1624, H. 36,3 cm, diameter voet 10 cm,  BK-NM-585

Bokaal van de Schutterij van de Edele Busse te Veere, verguld zilver, Middelburg, ca. 1624, H. 36,3 cm, diameter voet 10 cm, BK-NM-585

Historische sensaties kun je ook buiten musea beleven. Ieder jaar weerklinken in Leiden in de ochtend van 3 oktober de strijdliederen die door Adriaen Valerius (Middelburg, ca. 1570-1575 – Veere 1625) in zijn Nederlandse Gedenck Clanck op schrift zijn gezet. De meeste kent iedereen; het Wilhelmus, Merck toch hoe Sterck en Berg op Zoom, Houdt U Vroom worden uit volle borst meegezongen

Wie was die Valerius, en waarom vond hij het nodig om zestiende-eeuwse strijdliederen met muziek uit te geven? Behalve dat hij tot de elite van de stad Veere behoorde, weten we niet veel van hem. Zijn naam staat op een verguld zilveren bokaal van het schuttersgilde van Veere, nu in het Rijksmuseum. Het betekent dat hij een actief lid geweest moet zijn van de vrijwillige burgerwacht, en ik stel me zo voor dat hij met de andere ijzervreters de hernieuwde vijandelijkheden tussen Nederland en Spanje in 1621 uitvoerig heeft besproken. In De Nederlandsche Gedenck Clanck, die overigens pas na zijn dood in 1626 verscheen, werden de heldendaden van de voorgaande generaties op muziek gezet. Succes uit het verleden werd zo een leidraad voor de komende overwinning. Dat Valerius koos voor een combinatie van tekst en muziek, wordt begrijpelijk als je weet dat hij voorzitter was van een rederijkersgezelschap in Veere, Missus Scholieren. Zij traden op bij bijzondere gelegenheden, en zongen en dichtten in begrijpelijke taal.

Keten van de rederijkers van Veere, de penning Zeeland, ca. 1530, zilver, L. 175 cm, BK-NM-8296,

Keten van de rederijkers van Veere, de penning Zeeland, ca. 1530, zilver, L. 175 cm, BK-NM-8296,

Waarschijnlijk is de versiering van de wand van de bokaal ook door Valerius bedacht. De voorstelling met de wapens van het Markiezaat Veere en de familie Oranje Nassau doet denken aan één van de illustraties in de Nederlandsche Gedenck Clanck, en het motto dat op één van de banderollen staat keert op de mondrand van de bokaal terug: “In alle druc en rouw/ malcander biet de hand/in alles zijt getrou/Gods kerck en ’t vaderland’’

Geuzenembleem uit de Nederlandsche Gedenckklanck, Pieter Serwouters, ca. 1626, RP-P-OB-78.920.

Geuzenembleem uit de Nederlandsche Gedenckklanck, Pieter Serwouters, ca. 1626, RP-P-OB-78.920.

Advertenties

2 thoughts on “‘t Spaensche gedrocht, met haer gespuys’: Valerius Gedenckklanck in zilver

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s