Multiculti in de Gouden Eeuw: Bloemen uit Batavia

Plooischotel, Batavia, jaarletter M (ca. 1680-1700), meesterteken G, zilver, 29,5 cm diameter, Rijkmuseum, BK-1965-25-C

In het door de Nederlanders in 1619 gestichte Batavia (nu Jakarta), woonden en werkten in de zeventiende eeuw Aziaten en Europeanen uit alle windstreken. Waar het hart van het Europese deel van deze “global community” naar uit ging, is te zien aan het daar voor hen gemaakte zilver. Omdat zij van huis uit gewoon waren dat zilver was gemerkt, stichtten de Nederlanders in 1667 in Batavia een keurkamer, waar al het voor hen gemaakte zilver net zo werd behandeld als thuis: stadskeur, jaarletter en meesterteken geven ons nu de mogelijkheid om te achterhalen waar, wanneer en in wiens atelier de voorwerpen ontstonden. Vanuit dit perspectief is het mogelijk om te bepalen hoe de Europeaan met zijn exotische omgeving omging.

Plooischotel, Leeuwarden 1677, door Nicolaas Mensma, zilver, 36,8 cm diameter, Rijksmuseum, BK-1970-1

Plooischotel, Leeuwarden 1677, door Nicolaas Mensma, zilver, 36,8 cm diameter, Rijksmuseum, BK-1970-1

Omdat expats – net als nu – heimwee hadden naar thuis, is het geen wonder dat in Batavia gemaakt zilver in eerste instantie bij Europese ontwikkelingen aansloot. De parallellen zijn duidelijk als een schotel uit Batavia wordt vergeleken met een ongeveer op hetzelfde moment gemaakt Leeuwarder exemplaar. Als je door je oogharen naar beiden kijkt, lijken de vorm en de indeling van de versiering hetzelfde. In de uitwerking zijn er natuurlijk verschillen: de Hollandse tuinbloemen zijn getransformeerd in niet te determineren Oosterse bloemen, de weke, kraakbeenachtige versieringen langs de contouren van de panelen in krulletjes.

Plooischotel, Batavia, jaarletter M (ca. 1680-1700), meesterteken G, zilver, 29,5 cm diameter, Rijkmuseum, BK-1965-25-C.

Plooischotel, Batavia, jaarletter M (ca. 1680-1700), meesterteken G, zilver, 29,5 cm diameter, Rijksmuseum, BK-1965-25-C.

Een heel ander verhaal is een gelobde kom, waarvan de wand en het deksel met velden in reliëf zijn versierd. De contouren van de panelen en de vulling daarvan verwijzen direct naar Aziatisch zilveren voorbeelden, zoals die onder meer in Canton voor de Europese markt werden gemaakt. Het patroon op de onderrand komt ook voor op porselein, en verhoogt nog het exotisch karakter van het geheel.

Kom met deksel, Batavia, jaarletter M (1680-1700), meesterteken NS, zilver, 10,7 cm × 16,0 cm × 12,0 cm, BK-1994-77.

Kom met deksel, Batavia, jaarletter M (1680-1700), meesterteken NS, zilver, 10,7 cm × 16,0 cm × 12,0 cm, Rijksmuseum, BK-1994-77.

Wat mij fascineert is de artistieke uitwisseling tussen verschillende werelden, die in dit zilver op een heel eigen manier naar voren komt. Soms levert Europa het kader, en zorgt Azië voor de invulling, op andere momenten wordt voluit voor het exotische gekozen, en voert Azië dus de boventoon. Misschien is het wel de belangrijkste vraag die de tentoonstelling Asia>Amsterdam ons stelt: wat is de impact van de Nederlandse ontmoeting met Azië, of met andere woorden: hoe reageren kunstenaars uit beide werelden als zij met een wezenlijk andere cultuur worden geconfronteerd?

Opnamedatum: 2012-08-07

Advertenties

One thought on “Multiculti in de Gouden Eeuw: Bloemen uit Batavia

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s