Er is een kindeke geboren… Een 17de-eeuwse babyshower

BK-1985-10

Luiermandskast, Amsterdam, ca. 1655-1675, Rijksmuseum, BK-1985-10

Vroeger was de geboorte van een kind net zo goed een moment om eens flink uit te pakken, al speelden toen andere voorwerpen de hoofdrol in het spel van representatie en ontvangst. De Dordrechtse Christina de Beveren (1653-1728) had in 1679 een uiterst luxueuze babyshower in gedachten. Op haar wensenlijst stond veel textiel, waaronder met parels bestikte witzijden luiers, en verschillende zilveren voorwerpen. Bovenaan stond een zilveren luiermand, bedoeld om bij het doopmaal de uitzet van het kind te presenteren. Ook aan de kraamvrouw was gedacht; een zilveren kruiddoos voor de specerijen waarmee de kandeel en de hypocras werden gekruid, en een paar zilveren kommen met deksels en lepels waaruit waarschijnlijk pap werd gegeten.

BK-15753-IV.jpg

luiermand, Amsterdam, 1660, toegeschreven aan Gerloff Brouwer, zilver, 6,7 x 64 x 33,7 cm, Rijksmuseum Amsterdam, BK-157753

Afgaande op het aantal bewaard gebleven voorwerpen en vermeldingen daarvan moet de door Christina gewenste luiermand een zeldzaam voorwerp zijn geweest. De zeven nu nog bekende exemplaren dateren uit het derde kwart van de zeventiende eeuw, en komen bijna allemaal uit families met een directe band met het toen zeer actieve Oranje-hof. Uit de bronnen blijkt dat ook de kring rond raadpensionaris Johan De Wit zilveren manden voor dit doel inzette. Zo werd de doop van Maria, de jongste dochter van Johan de Witt en Wendela Bicker in 1660 gemarkeerd door een rechthoekige mand, en schonk een tante van Johan de Witt, Maria van den Corput (Dordrecht 1603-1671), ter gelegenheid van de doop van de in Amsterdam geboren Isaack Loten (Amsterdam 1650-Groningen 1713) een silvere doorluchtige benne. Een direct verband met de familie De Witt is er ook in het geval van Diederic Pietersz van Leyden van Leeuwen (1628-1682) en zijn vrouw Alida Paets (1625-1673). Enkele van hun dochters ontvingen bij hun geboorte rechthoekige zilveren manden, waarvan de bodem in dat geval met gedreven kindertjes waren versierd. Ook de bodem van het exemplaar in het Rijksmuseum, één van de twee in Nederlands museaal bezit, is met kindertjes versierd. De musicerende engeltjes op de bodem gaan terug op een classicistische compositie van de Antwerpse kunstenaar Pieter van Avont (1600-1652), de spelende kinderen in de opengewerkte, met bloemen versierde rand zijn waarschijnlijk een ontwerp van de Amsterdamse zilversmid die de mand vervaardigde. In het midden van de lange zijden houden zij twee wapenschilden op.

BK-15753-III RP-P-OB-11.231
Op één ervan staat de naam van jonker Ephraïm van Welvelde, heer van Farmsum, zoon van jonker Zeino Joachim, ontvanger generaal en later secretaris van het landschap Drente, en diens tweede vrouw Aaltje Epes van Douma. Als hoge ambtenaar zal Zeino Joachim geregeld in Den Haag en in de grote steden hebben vergaderd, en hij zal dus ook op de hoogte zijn geweest van het gebruik. Of degene wiens naam op de mand staat, ook de dopeling is voor wie de mand was bestemd? Waarschijnlijk niet. Van de vier kinderen werd alleen Josina Suzanna (1660-1689) geboren in het jaar waarin de mand is gemaakt. De ongehuwde Ephraïm zag pas in 1662 het daglicht. Als laatst overlevende van dit gezin heeft hij de mand geschonken aan de Nederlands Hervormde kerk in Eelde, waar deze tot in 1894 als avondmaalschotel werd gebruikt.

BK-15753-II

Advertenties

2 thoughts on “Er is een kindeke geboren… Een 17de-eeuwse babyshower

  1. Erg boeiend verhaal, Dirk Jan. Weet nu waartoe de luiermand toe diende; blijftveen vreemde benaming.
    Hartelijke groeten
    Klaas Hielkema

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s