Drie Koningen

BK-17188

Medaillon, De aanbidding van de drie koningen, goud, email en acht diamanten, Zuidelijke Nederlanden, 1500-1520, diameter 5,5 cm, Rijksmuseum, BK-17188.

Een van de belangrijkste kerkelijke hoogtijdagen in de middeleeuwen was het feest van de drie koningen, dat in het westen op zes januari wordt gevierd. Hun relieken behoorden vanaf de twaalfde eeuw tot de belangrijkste schatten van de Keulse dom, en hun verhaal tot de meest populaire in de christelijke beeldtraditie. Volgens de legende kwamen Balthasar, Melchior en Caspar uit alle delen van de wereld, en hun aanbidding van het Christuskind geeft voor de gelovige dan ook aan dat de Christus voor iedereen geboren is.

BK-2010-16-1 (2)

Gebedsnoot, buxushout, gevat in gedeeltelijk verguld zilver, Noordelijke Nederlanden, het snijwerk toegeschreven aan Adam Theodrici, het zilver anoniem, ca. 1510-1520, diameter 5,5 cm, BK-2010-216

Kleinschalige weergaven van deze scène zijn in relatief grote aantallen bewaard gebleven. Ze zijn bedoeld om in de hand te worden genomen en gedetailleerd te worden bekeken. Hoe langer je kijkt, hoe meer details je ziet, en hoe meer lagen in het verhaal kunnen worden onderscheiden. Onder de hoogtepunten van het Rijksmuseum bevinden zich twee heel verschillende versies. Een prachtig gedetailleerde gebedsnoot in buxushout lijkt bestemd te zijn geweest voor een dominant burgerlijke markt, de iets oudere variant in goud is een bijzonder zeldzaam fragment van een hoogtepunt dat waarschijnlijk voor hoge kerkvorsten of leden van het hof waren bestemd.

BK-17188 (2)De laatste maakt onderdeel uit van een groep die nu nog twee medaillons en een paneel omvat. Als je de versie van het Rijksmuseum plaatst naast het exemplaar in het Stift Klosterneuburg zie je al snel de overeenkomsten. De gotische architectuur is op dezelfde manier uitgewerkt, en voor een deel zijn ook dezelfde technieken gebruikt. Natuurlijk betekent dat niet noodzakelijk dat ze in dezelfde werkplaats of zelfs maar op hetzelfde moment in dezelfde stad zijn gemaakt; per slot van rekening reisden goudsmeden van dit kaliber in de middeleeuwen gewoonlijk langs de belangrijkste hoven, en waaierden hun leerlingen op dezelfde manier over heel Europa uit.

Krippe (2)

Paneel met de aanbidding van de drie koningen, goud en email, Zuidelijke Nederlanden, ca. 1500, 14,5 x 10,5 cm, sedert 1550 in Stift Klosterneuburg, Oostenrijk.

Toch kun je vermoeden dat deze voorwerpen omstreeks 1500 in de Nederlanden zijn ontstaan. Onder de goudsmeden/juweliers die op dat moment overal in Europa werkten, bevonden er zich veel uit de Bourgondische Nederlanden, en het is opvallend dat de meeste nu nog bekende toepassingen van de combinatie van gouddraad en email voor leden van het Frans/Bourgondische hof of hun directe kring zijn gemaakt. Ook voorwerpen die nu nog alleen uit archieven bekend zijn, lijken in die richting te wijzen. Zo bezat de Utrechtse Dom vanaf 1489 een gouden geëmailleerd Stalletje van Bethlehem, een geschenk uit het privébezit van bisschop David van Bourgondië (1427-1496).

Advertenties

One thought on “Drie Koningen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s