Het is Pasen!

BK-1959-14

Christus’ verrijzenis, Plaquette, Praag, door Paulus van Vianen, 1605, 31 x 22 cm, Rijksmuseum, BK-1959-14.

Pasen is het belangrijkste feest van het christendom, en het is dan ook niet vreemd dat het verhaal van de kruisiging van Jezus en zijn verrijzenis als de Christus heel vaak zijn afgebeeld. Op het formaat van een I-Pad werkt Paulus van Vianen hier een moment uit dat net aan het verslag van de evangelist Mattheus vooraf gaat:

BK-1959-14 (2)

“En laat na de sabbat, als het begon te lichten, tegen den eersten dag der week, kwam Maria Magdalena, en de andere Maria, om het graf te bezien. En ziet, er geschiedde een grote aardbeving; want een engel des Heeren, nederdalende uit den hemel, kwam toe, en wentelde den steen af van de deur, en zat op denzelven. En zijn gedaante was gelijk een bliksem, en zijn kleding wit gelijk sneeuw. En uit vrees van hem zijn de wachters zeer verschrikt geworden, en werden als doden. Maar de engel, antwoordende, zeide tot de vrouwen: Vreest gijlieden niet; want ik weet, dat gij zoekt Jezus, Die gekruisigd was. Hij is hier niet; want Hij is opgestaan, gelijk Hij gezegd heeft. Komt herwaarts, ziet de plaats, waar de Heere gelegen heeft” (Mattheus 28: 1-6).

BK-1959-14 (3)

Paulus van Vianen plaatst de schrikreactie van de soldaten centraal. De vrouwen zijn nog onderweg naar het graf, en vinden we dus terug in de achtergrond. De engel houdt de steen vast die hij net heeft weggeschoven, om ruim baan te geven aan de kracht van de opgestane Heer. Het effect daarvan is te zien in de reacties van de Romeinse soldaten. Degene rechtsvoor is een toonbeeld van ontzetting, anderen slapen nog, of liggen voor dood op de voorgrond. Eén van de omstanders, een halfnaakte jongen, kijkt op een heel andere manier naar de explosie. Waarschijnlijk is hij de getuige die ons het verhaal heeft doorgegeven, de evangelist Mattheus.

BK-1959-14 (5)

De nadruk die Paulus hier op zijn bronnen legt, heeft alles te maken met de manier waarop deze edelsmid zich als kunstenaar profileerde. Het vertellen van een verhaal met beeldende middelen behoorde in de zestiende eeuw tot de hoogst gewaardeerde vormen van kunst, en juist doordat Paulus zich in zijn weergave tot de regel Mattheus 28: 4 beperkt, laat hij ons zien dat hij een geleerde kunstenaar is, die de geschreven bronnen precies kent.

3184201204110027

Resurrectio Christi, Pieter Collaert naar Johannes van der Straet (Giovanni Stradanus), Antwerpen ca. 1574-1585

Een geleerde kunstenaar weet ook hoe kunstenaars hetzelfde onderwerp in beeld hebben gebracht. Vooral Rafaël en Titiaan hebben in het begin van de zestiende eeuw composities gemaakt, die heel invloedrijk zijn geweest. Omstreeks 1600 zijn beide versies terug te vinden in het werk van verschillende ontwerpers van prenten, en in het eerste kwart van de zeventiende eeuw klinken ze nog steeds door in composities van Pieter Lastman en tot slot Rembrandt van Rijn.

Paulus van Vianen neemt de Italiaanse prototypen niet letterlijk over, maar geeft daaraan een eigen draai. Zo verandert de sarcofaag in het in de Bijbel genoemde muurgraf, en laat hij de engel zien terwijl deze de steen wegschuift. Ook verandert hij de kleding en de houdingen van de soldaten en plaatst hij het geheel in een Centraal Europese omgeving. De stad op de achtergrond doet een beetje denken aan het Midden Oosten, vooral door de grote moskee.

Beide aspecten geven al aan dat deze plaquette bedoeld was voor iemand met kennis van kunst. Niet alleen moet je weten dat het Bijbelse verhaal door de vier evangelisten op verschillende manieren wordt verteld, maar de kunstenaar gaat er ook van uit dat de kijker weet dat hetzelfde gegeven door verschillende andere kunstenaars ieder op hun eigen manier wordt verbeeld.

Eén van de thema’s die in de Kunstkammer van Rudolph II in Praag een belangrijke rol speelde, was het spel van de paragone, waarin men op zoek was naar de verwantschap tussen de verschillende kunstvormen. Daarnaast was er sprake van rivaliteit, waarbij iedere kunstenaar zich richtte op de specifieke mogelijkheden van zijn medium om de ander te overtreffen.

Anders dan een schilder of een tekenaar heeft een kunstenaar in zilver niet de mogelijkheid om door middel van kleur of licht/donker effecten zijn voorstelling diepte geven en verschillende structuren weer te geven. De drijver in zilver bereikt deze effecten door minimale verschillen in hoogte en een eindeloos scala in nuances in mat en glanzend. Paulus van Vianen was daarin zo virtuoos dat hij zelfs wolkenluchten wist te suggereren. Op die manier bewees hij dat de edelsmeedkunst de schilderkunst kon evenaren en overtreffen. Als je Paulus’ reliëfs vergelijkt met de bronzen series van zijn collega Adriaen de Vries, zie je dat de edelsmeedkunst in verfijning, detaillering en weergave van structuren verre overtreft.

BK-1959-14 (6)

 

Advertenties

One thought on “Het is Pasen!

  1. Mooi Dirk Jan,

    Dit is een link naar wat jij kon spelen met Pasen, boven aan de trap, Mooie herinnering, nu op you tube,

    Mam

    [https://www.bing.com/th?id=OVP.V33492ed0c50801f70a8ce2b8790b8a8a&pid=Api]

    Jeremiah Clarke – Trumpet Voluntary http://www.youtube.com Jeremiah Clarke (c. 1674 1 December 1707) was an English baroque composer. Thought to have been born in London in 1674, Clarke was a pupil of John Blow at St…

    ________________________________

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s