Al tweehonderd jaar modern

art2016

2016/Scholten & Baijings. Fotografie Scheltens & Abbenes

 

Dat moderne vormgevers zich laten inspireren door kunst uit het verleden kun je onder andere zien aan de Internationale Ontwerpopdracht 2016/, nu in het Aziatisch Paviljoen van het Rijksmuseum. Werk van zestien Europese, Japanse, en Amerikaanse vormgevers wordt gecombineerd met door de ontwerpers zelf uitgekozen inspiratiebronnen. Voor mij is die keuze om twee redenen interessant: het betekent dat de ontwerper iets van zichzelf in het kunstwerk herkent en geeft ook inzicht in de maatstaven waaraan een ontwerp nu moet voldoen.

Opnamedatum: 2008-10-03

Koffiefilterkan, Fa. Diemont, uitgevoerd door Jacobus Carrenhoff, Amsterdam 1816, zilver, ebbenhout en gekleurd been, 29, 5 x diam. 11,2 cm, BK-1978-126, Rijksmuseum, geschenk van de heer en mevrouw Jaffé-Pierson, Huizen, 1978

Hoog op de verlanglijst stond de koffiekan met filter van Jacobus Carrenhoff (1771-1848) uit 1816. Op zichzelf een weinig verrassende keuze, omdat de geometrische experimenten van de vroege negentiende eeuw naadloos aansluiten bij de ideeën van grondleggers van het klassiek modernisme als Adam Loos (1870-1933). In zijn Ornament und Verbrechen schreef de Oostenrijkse architect in de vroege twintigste eeuw dat de ontwikkeling van een nieuwe cultuur onlosmakelijk verbonden was met de productie van functionele voorwerpen zonder enige versiering.

De nu 200 jaar oude koffiekan van Carrenhoff past volledig in dat referentiekader. De verschillende functies van een koffiefilterpot worden onderstreept doordat het voorwerp uit twee delen is opgebouwd. De kleinste cilinder is het koffiefilter, de grootste de koffiepot. Ook aan het tweede vereiste wordt geheel voldaan: de versiering is verwaarloosbaar. De geribde randen gebruikt de zilversmid om de volumen af te ronden en optisch van elkaar te scheiden.

Toch voelt het oncomfortabel. Als de dogma’s van de vroege twintigste eeuw door een nieuwe generatie kunstenaars nog steeds als vaststaande grootheden worden gehanteerd, kun je je afvragen of het klassiek modernisme zo langzamerhand niet is veranderd in een volledig academische kunst. En was dat niet net het keurslijf waaraan de iconoclasten van 1900 zich wilden ontworstelen?

Advertenties

3 thoughts on “Al tweehonderd jaar modern

  1. Het lijkt mij zinvol om dit ontwerp te vergelijken met de avant-garde Weense stijl uit dezelfde tijd. Men ziet in Weense klokken en meubelen een bizarre leegte met gedurfde lijnen, die geen voorganger lijkt te kennen. Tevens ontstond er in de late 18de eeuw een nieuw accent op horizontaliteit; hierbij passen hovercraft-achtige schorten (Rethmeyer zoutvaten en tafelkomforen ca 1800; Van Stapele terrine-stel ca 1788) die poten gingen vervangen. Het glimmende leegte was een erfenis van de vrome Hugenoten in de rijke tijd, en van hongerige tijdgenoten in de Bataafse Republiek en Empire. Carrenhoff was vooral gericht op goedkope productiemethoden, en daarom werd hij honderd jaar later door Careltje Begeer veelvuldig gekopieerd. Doorgaans minder interessant dan de vroeg-overleden Van Reidt en zijn discipelen, wordt Carrenhoff weleens overgewaardeerd, meestal wegens misverstand en wegens gebrek aan kennis. Zijn minimalisme had dezelfde motivatie als die van Rietveld, maar een andere dan die van Mondriaan.

    • Geachte heer Percy,

      Vriendelijk dank voor uw uitgebreide reactie. Ik vind het interessant dat U zoekt naar visuele parallellen, en daar vervolgens conclusies aan verbindt. Ik denk wel dat het een uiterst speculatieve methode is, en zou U daarom adviseren om meer vaste punten te zoeken voor uw beschouwingen.

      Vriendelijke groet,
      Dirk Jan

      • Beste DirkJan,

        Had ik er maar conclusies aan kunnen verbinden; misschien in de toekomst zal dit lukken. Neen, het gaat om observeren en vragen stellen. Pas daarna komt onderzoek en antwoord. Juist de opmerking dat de Carrenhoff koffiemachine ‘modern’ is, is subjectief en voorbarig concluderend. Als het eens ‘modern’ was, was het dan Weens of Engels ‘modern’, niet Rietveldsch modern. Dit heeft u wel goed verwoord middels de leuk sarcastische titel ‘Al tweehonderd jaar modern’ .

        Wat het Middelburgse model-galjoen betreft kan men vragen waarom het zo armoedig is uitgevoerd. Een tekening uit de midden-16de eeuw in de British Library van een ‘nef’, die voorzichtig een servet-houder door de BL wordt genoemd, heeft ook geen mast of tuigage, maar is duidelijk geen trofee van een echt zeeschip. Het RM scheepje rust op een bloemetje, niet heel anders dan de bloemetjes van de Dirk de Grebber ‘zoutvaten’ die in de kelder van het Delftse Prinsenhof droevig, duur, duister en droog worden bewaard. Zelf leg ik zelden zout op een bloemetje, maar dit is slechts een observatie.

        Vriendelijke groet, David

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s