Kekke schoenen

rembrandtsoolmans

Portret van Maerten Soolmans (1613-1641), Amsterdam, 1634, door Rembrandt van Rijn, 210 x 135 cm, Rijksmuseum Amsterdam.

Eén van de meest opvallende elementen van het portret van Maerten Soolmans is de uitbundige versiering van zijn kleding. Vooral spannend zijn de schoenen, die aan de voorkant met een grote rozet van zilverkant zijn versierd. Dergelijke schoengespen waren op dat moment niet nieuw, en ook niet typisch Nederlands. Een Dordrechts bedrijf, de firma Hellinckx en Carpentier, produceerde goud en zilverdraad op rol, waarvan in verschillende Nederlandse steden en elders tot in de jaren twintig hoedbanden (karkanten) en gespen werden gemaakt.

BK-NM-1973-B

Twee sandalen van geborduurde ripszijde, ca. 1735-1755, ieder 20 cm × 7 cm, Rijksmuseum, BK-NM-1973

Schoengespen waren algemeen in gebruik. Tot diep in de negentiende eeuw werden schoenen gewoonlijk met gespen gesloten. De beugels aan de achterkant werden in het leer of de stof gehaakt. De lip van de andere kant werd door de ring aan de voorkant gehaald en vervolgens met de tong gesloten. Een bijzonder voorbeeld in de collectie van het Rijksmuseum zijn de geborduurde schoenen, waarop de gespen -in dit geval van onedel metaal- nog aanwezig zijn.

BK-NM-7958

Schoengesp, Middelburg, 1783, toegeschreven aan Toussaint Brunel, zilver, 7,5 cm × b 6,3 cm, Rijksmuseum BK-NM-7958

In het echt zijn gouden en zilveren exemplaren nauwelijks bewaard. Uit kasboeken weten we dat bijvoorbeeld de Utrechtse zusters Martens in de achttiende eeuw ieder jaar op de kermis nieuwe zilveren schoengespen kochten, en deze deels betaalden door de oude in te leveren. Met recht kun je hier dus spreken van verbruikszilver… Schoengespen behoorden tot de standaard-productie van een specifieke groep zilversmeden, de kleinwerkers en de draadwerkers. In de verzameling van het Rijksmuseum zijn er voorbeelden vanaf de achttiende eeuw, vanaf heel simpel en glad tot in een uiterst modieus rococo.

RP-P-2009-1675A

Pagina uit: Magasin des Modes Nouvelles Françaises et Anglaises, 30 octobre 1788, 3e Année, 35e cahier, Pl. 1, 2 et 3, A.B. Duhamel, naar Defraine, 1788, gravure, 163mm × 295mm, RP-P-2009-1675A

Vormen en versieringen werden toen verspreid door middel van modeprenten, zodat je zeker wist wat op dat moment de nieuwste variant was, en ze moeten er dus heel veel zijn geweest. Op portretten zie je ze zelden afgebeeld. Logisch, want een portret was voor de eeuwigheid en niet iedereen wilde als modieuze fat de geschiedenis in. Het echtpaar Soolmans had daar kennelijk geen problemen mee…

BK-NM-9820

Paar schoengespen, zilver met strass, ca. 1775 – ca. 1800, ieder 7,8cm × 4,5cm, BK-NM-9820

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s