Wanneer draag je diamant?

 

BK-2013-8-1

Broche à double usage, goud, zilver en diamant, 7 x 5 cm, Amsterdam, door de firma Benten & Zonen, 1857-1862, Rijksmuseum, BK-2013-8, schenking van mevrouw A. van Haersma Buma-Meuser Bourgognion, Den Haag.

Eén van de nieuwe hoogtepunten in het Rijksmuseum is een diamanten broche, die op twee manieren kan worden gebruikt. De grote centrale steen kan met een bijgeleverde schroevendraaier worden overgezet in een ring.

BK-2013-8-3

Omdat merken vaak ontbreken of weggesleten zijn, is het vaak niet mogelijk om zeker te weten wanneer en waar een diamantjuweel is gemaakt. In dit geval geeft het meesterteken zekerheid: deze broche is in het midden van de negentiende eeuw gemaakt in de werkplaatsen van de Amsterdamse firma Benten & Zonen. Dat is interessant omdat dit bedrijf in 1857 diamantspecialist Fürstenhaupt en Dammerval had overgenomen. Uit tentoonstellingsverslagen en andere bronnen is bekend dat Furstenhaupt & Dammerval high-end juwelen maakte, maar de broche is het eerste mij bekende voorbeeld dat een indruk geeft van de kwaliteit. De stenen zijn groot en helder, en door het slijpsel en de eenvoudige classicistische zetting komen ze heel mooi uit.

Omdat er niet veel bewaard gebleven is, of als Nederlands geïdentificeerd, wordt de geschiedenis van het Nederlandse sieraad vaak geschreven aan de hand van geschilderde portretten.

SK-A-2541

Mevrouw Alida Johanna Schmidt-Keiser met haar broer en haar zoontje, olieverf op doek, 143,5 × 115 cm, door Jacob Spoel, 1858, Rijksmuseum, SK-A-2541, schenking van J.A. Schmidt en J.J. Schmidt.

De Rotterdamse Alida Johanna Keijser (1810-1872), sinds 1849 weduwe van de schilder Willem Hendrik Schmidt, is op verschillende manieren als weduwe herkenbaar. De zwarte jurk met kanten kraag, kap en manchetten passen bij haar weduwenstaat en de persoonlijke juwelen die zij daarbij draagt completeren het geheel; de broche met het hondje verwijst naar trouw, en de ring met een enkele steen zou heel goed haar huwelijksring kunnen zijn. Hij lijkt wel een beetje op de ring met de enkele diamant.

SK-A-2541 (2)

BK-2013-8-2 (2)

De broche van het Rijksmuseum is oud familiebezit, en de dame die deze in 2013 aan het Rijksmuseum geschonken heeft, deed dat omdat zij zelf geen gelegenheden meer had om het pronkstuk te dragen. Toen ze rondkeek op de middag dat de akte werd ondertekend, vertelde ze dat iedereen nu juwelen overdag draagt, terwijl vroeger de eerste sieraden pas in de middag voor de dag kwamen. Al naar de gelegenheid werd er in kostbaarheid en kwaliteit gevarieerd. Het verklaart iets over het juweel zelf, dat bij bijzondere gelegenheden als broche, en op minder officiële momenten als ring kon functioneren. Het zegt ook dat er in de afgelopen vijftig jaar heel veel is veranderd.

Voor mij is het interessant omdat het vertelt hoe een sieraad toen werd benaderd, met andere woorden dat pronkstukken als deze vroeger alleen in bepaalde gezelschappen op specifieke momenten werden gedragen. Ook het schilderen van een portret was aan conventies gebonden, en je moet dus heel voorzichtig zijn bij het interpreteren daarvan. Catharina Theodora Baud (1820-1899) was in 1842 getrouwd met Jan Jacob van Braam, en draagt op de omstreeks 1850 genomen foto een vol uitgaanstenue. Daarbij horen de dubbele armbanden, de grote diamanten oorhangers en de bijpassende broche in het decolleté. Maar zo liet je je niet schilderen. Op haar geschilderde portret, waarvan een foto zich bevindt in de verzameling van het RKD, is haar jurk modieus, maar spelen sieraden een uiterst beperkte rol. Rijkdom laat je dus uitsluitend zien onder gelijkgestemden, niet in je eigen woonkamer, voor iedere bezoeker te pronk…

RP-F-F02768 (2)

Mevrouw Catharina Theodora van Braam-Baud, reproductie van een daguerreotypie, albuminedruk, 88 × 58 mm Woodbury & Page, 1850-1856, Rijksmuseum, RP-F-F02768.

 

Advertenties

3 thoughts on “Wanneer draag je diamant?

  1. Pingback: Goud voor de Grootvorst | DirkJanB

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s