Een koninklijke trofee

Als je zo de bespiegelingen uit de tijd zelf leest, zou je kunnen denken dat Nederland in de negentiende eeuw een conservatief en ingeslapen landje aan de Noordzee geworden was, dat zich in verschillende opzichten vergaapte aan zijn eigen roemrijke verleden. Of je nu Beets aan het woord laat in de Camera Obscura (1839), Potgieter in Jan, Jannetje en hun jongste kind (1841) of Busken Huet in Het Land van Rembrandt (1882-1884), uit alles blijkt dat men toen vond dat het culturele leven van de eigen tijd niet in de schaduw kon staan van het buitenland, laat staan van de prestaties uit de Gouden Eeuw.

Opnamedatum: 2016-06-17

Jachthoorn, zilver, de binnenzijde verguld, l 49,3 cm, diam. 16,7 cm, Utrecht, 1848/1849, door Johannes Mattheus van Kempen, naar ontwerp van Gerardus Willem van Dokkum, Rijksmuseum, BK-2016-11, geschenk van een particulier ter gelegenheid van het afscheid van Wim Pijbes als hoofddirecteur

Dat de werkelijkheid lang zo somber niet was, toont een zilveren jachthoorn die omstreeks 1848/1849 in de werkplaats van Johannes Mattheus van Kempen (1814-1877) is ontstaan. Zowel de vorm als de versiering verwijzen naar de jacht. Het model is direct ontleend aan een ossenhoorn, en in de compositie zijn zowel roof- als prooidieren opgenomen. Verscholen in het asymmetrisch rococo rankenwerk wordt een edelhert belaagd door een jachthond, een vos ingesloten door een leeuwenpaar en wacht een geblinddoekte valk tot hij zal worden losgelaten op zijn prooi.

RP-P-OB-88.737 (2)

Valkenjacht op het Loo 1843, Johann Peter Berghaus, naar J. B. W. A. Sonderland, litho, Rijksmuseum, RP-P-OB-88.737.

Koning Willem II (1792-1849) bestelde de hoorn als prijs voor de Plume Stakes, een van de paardenrennen die in juni 1849 door de Royal Loo Hawking Club op de nieuwe renbaan in Apeldoorn werden georganiseerd. De naam heeft betrekking op de samengebonden reigerveren die door de jagers als onderscheidingsteken werden gedragen. Voor deze wedstrijd kwamen dan ook alleen paarden in aanmerking die eerder bij de valkenjacht waren ingezet. De op de hoorn afgebeelde valk is een directe verwijzing naar het organiserend gezelschap, de vos en de leeuwen een knipoog naar de Brits-Nederlandse wedijver. De prijs werd op 21 juni gewonnen door Edward Clough Newcome of Feltwell Hall (1810-1871) , één van de meest actieve Engelse bestuursleden.

thumbnail_A (2)

Het ontwerp is waarschijnlijk gemaakt door de tekenaar Gerardus Willem van Dokkum (1828-1903), die door Van Kempen vanaf ongeveer 1848 regelmatig werd ingeschakeld bij belangrijke pronkstukken.  De uitwerking is bijzonder en getuigt van de op dat moment hypermoderne herwaardering van de drijfkunst in zilver. De gelaagde opbouw met bijna driedimensionaal uitgewerkte reliëfs en de verscheidenheid in matte en glanzende tonen sluiten aan bij de toen zeer bewonderde kunstwerken van Antoine Vechte. Deze kwaliteit werd ook internationaal herkend. Zo presenteerde de belangrijkste Londense firma Hunt & Roskell, die zich in 1849 van de diensten van de Franse virtuoso had verzekerd, Van Kempens hoorn als eigen werk op de Great Exhibition of All Nations in 1851.

B (2)

In Nederland werd dit gevoeld als een aanval op de nationale trots, maar ook en vooral als bewijs dat vaderlandse zilversmeden nog steeds in staat waren om op niveau met het buitenland te concurreren. Vandaar dat een medebestuurslid van de Royal Loo Hawking club, Prins Hendrik (1820-1879), de jachthoorn terugkocht en deze op de eerstvolgende nationale nijverheids-tentoonstelling in 1852 vol trots presenteerde. De terugkeer van de ‘schone zwerver en banneling’ op vaderlandse bodem werd in de kranten volop gevierd. In de net opnieuw ingerichte negentiende eeuw zalen van het Rijksmuseum kan de bezoeker het voorwerp opnieuw bewonderen, onder het goedkeurend oog van koning Willem II.

SK-C-170 (2)

portret van Willem II, Koning der Nederlanden, olieverf op doek, 109,5 x 86 cm, door Jan Adam Kruseman, 1839, Rijksmuseum, bruikleen van de stad Amsterdam, SK-C-170

 

Advertenties

2 thoughts on “Een koninklijke trofee

  1. Mooi verhaal, hoe het met een stuk kan lopen. En mooi dat het nu voor iedereen op zaal staat! Overigens, in mijn weergave van je blog is Willem II al wel erg monddood weergegeven terwijl het portret uit 1839 is. Of is het mijn apparatuur die zo’n rare verkorte afsnijding geeft ?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s