Dansend zilver

bk-1958-23

Kraantjeskan, zilver en ivoor, 45 × 32,7 cm diameter, Amsterdam, 1761, voorheen toegeschreven aan Jacobus Rensing, Rijksmuseum, inv. BK-1958-23

Een van de meest exuberant versierde voorwerpen in het Amsterdamse zilver is deze kraantjeskan. De gladde oppervlakten en de terughoudende versieringen waarmee het Nederlandse zilver gewoonlijk wordt geassocieerd, hebben hier plaats gemaakt voor een voorliefde voor ornament. Grote krullen en asymmetrische schuimkammen verdelen het lichaam van de kan en het deksel in diagonale banen, en zetten het patroon in beweging. De draaiing wordt leesbaar doordat de banen afwisselend mat zijn gemaakt en hoogglanzend zijn gepolijst. De abstracte motieven worden gecombineerd met verschillende soorten bloemen, slingers rozen en margrieten op lichaam en deksel, en clusters telkens verschillende bloemen op de poten, de handvatten en de kranen. Het geheel werkt daardoor als één groot ornament, en danst als het ware op de koffietafel.

bk-1958-23-3

De kraantjeskan is een van de meest uitgesproken voorbeelden van het rococo in Nederland, en laat duidelijk zien wat toen voor ontwerpers en opdrachtgevers het belangrijkste was. Fantasie en variatie waren de sleutelwoorden, vooral in het ornament. In het rococo waren de Parijse zilversmeden toonaangevend, maar voor de Nederlandse zilversmeden vormden zij niet de enige inspiratiebron. Als je het ontwerp vergelijkt met een prent die in de late jaren 1750 in Augsburg verscheen, zijn de parallellen duidelijk, maar net zo belangrijk als de overeenkomsten zijn de verschillen. Waar de motieven door Johann Baur vrij lukraak over het lichaam zijn verdeeld, heeft de Amsterdamse ontwerper ze ingezet om het patroon in banen te verdelen. Ook de voorkeur voor een weelderige plantengroei is in het Augsburgse exemplaar afwezig, en is dus door de Amsterdamse zilversmid zelf bedacht.

bk-1958-23

Kraantjeskan Amsterdam 1761

kraantjeskan

Ontwerp voor een samovar, ca. 1750, door Johann Baur, Augsburg, uitgegeven door Martin Engelbrecht (1684-1756).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zilversmeden waren in staat om zelfstandig ontwerpen te maken, en gebruikten soms prenten als uitgangspunt. Speciaal voor zilversmeden werden in de achttiende eeuw cursussen tekenen en boetseren georganiseerd door de boek- en prenthandelaar Pieter van Rees. Zijn winkel, die hij samen met de erven Hendrik Sligtenhorst dreef, bevond zich in het economisch hart van de stad, direct naast de Amsterdamse beurs. Hij adverteerde regelmatig dat men bij hem kon leren om bloemen, dieren en vogels te tekenen en te boetseren. De modellen werden vervolgens in het atelier van de zilversmeden ingezet.

Wie de kan heeft gemaakt, weten we niet zeker. Sinds kort staat vast dat het niet degene was, aan wie het meesterteken I.R in klaverblad vroeger werd toegeschreven. In 1771 maakte Jacobus Rensing aan het publiek bekend dat hij knopen en ander klein zilver maakte, en omdat je daarvoor andere gereedschappen en vaardigheden nodig hebt dan voor het maken van een kraantjeskan, is onwaarschijnlijk dat Rensing ook de maker was van dit, en van nog veel meer spannend rococo zilver.

Opnamedatum: 2012-09-20

Oesterschotel, zilver, 4,2 × 31,3 cm diameter, Amsterdam, 1770, voorheen toegeschreven aan Jacobus Rensing, Rijksmuseum, inv. BK-1962-43

De nog bewaard gebleven voorwerpen laten zien dat de productie van deze zilversmid verschillende soorten rococo omvatte. Veel eenvoudiger dan de kraantjeskan is een oesterschaal, waarvan alleen de rand met gerekte krullen en af en toe een bloemetje is versierd. De zilversmid beheerste dus een breed scala aan vormtalen, en kon dus aan de behoeften van verschillende soorten opdrachtgevers voldoen. Niet alleen de gewone klant, maar ook de kunstliefhebber kwam bij hem volop aan zijn trekken.

bk-1958-23-2

Advertenties

One thought on “Dansend zilver

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s