Sound the trumpet!

NG-NM-561

Natuurtrompet, zilver en passement in zijde en zilverdraad, 63,8 x 11,5 cm diam, London, 1-12-1813/30-3-1814, William Troby in opdracht van William Sandbach, in 1814 geschonken aan het Koninklijk Kabinet van Zeldzaamheden door de lijfwacht te paard van Koning Willem I, Rijksmuseum, inv. NG-NM-561.

De afgelopen weken heeft het Rijksmuseum veel aandacht besteed aan de geschiedenis van de muziek, die op een bijzondere manier door de bestaande opstelling verweven is. Vroeger speelde ik trompet, en het zal dan ook niemand verbazen dat ik een warm plekje heb voor de zilveren natuurtrompet waarvan de triomfantelijke klanken door de Waterloo zaal klinken.

Zilveren trompetten klinken niet anders dan dezelfde modellen in koper, en werden dus voor een speciaal doel in dat veel kostbaarder materiaal uitgevoerd. Dit exemplaar is een geschenk van Koningin Wilhelmina van Pruissen aan de lijfwacht te paard van Koning Willem I. Bij de ceremoniële intocht ter gelegenheid van de inhuldiging op 30 maart 1814 in Amsterdam omringde de lijfwacht de koets van de koningin.

RP-P-OB-87.095

Intocht van prins Willem Frederik te Amsterdam, 1813, ets, h 151mm × b 196mm, Rijksmuseum inv. RP-P-OB-87.095.

De lijfwacht te paard bestond uit vrijwilligers onder leiding van Jean Charles graaf van Bylandt (1776-1841). Na de aankomst van de prins op 30 november 1813 in Nederland werd daar nog steeds actief oorlog met de Fransen gevoerd, en de lijfwacht te paard zorgde voor de fysieke veiligheid van de koning zolang dat nodig was. In de zomer van 1814 werd het korps ontbonden. In overleg met de Koning werd vervolgens besloten om het ereteken onder te brengen in één van de voorlopers van het Rijksmuseum, het net opgerichte Koninklijk Kabinet voor Zeldzaamheden in Den Haag. Als getuigenis van hun dapperheid en trouw, werden de reden van het geschenk en hun namen voluit op de beker van het instrument gegraveerd.

NG-NM-561 (4)

Volgens de krantenberichten had de koningin het stuk speciaal voor de gelegenheid in Engeland laten maken. Anders dan soms wel wordt gedacht, is de maker van het stuk niet de Londense instrumentmaker William Sandbach.  Waarschijnlijk is het instrument bij hem gekocht, en speelde hij in dit geval de rol van bemiddelaar. De opdracht is tussen 1 december 1813 en 30 maart 1814 uitgevoerd door de Londense zilversmid William Troby, die zich in 1812 net had laten inschrijven bij de Goldsmithshall. Het door Sandbach beschikbaar gestelde model in koper, is door Troby in zilver vertaald. Als bewijs dat het instrument aan materiaal minimaal 925/1000 zilver bevatte, en dat de in Engeland daartoe verschuldigde belasting was betaald, zijn alle onderdelen afzonderlijk door de Goldsmithshall gemerkt. Waarschijnlijk heeft de zilversmid ook de gedreven versiering van de mondrand bedacht en uitgevoerd.

Als één van de eerste aanwinsten van het Koninklijk Kabinet van Zeldzaamheden in zilver, geeft het stuk een bijzonder inzicht in de signatuur van de verzameling die men in het begin van de negentiende eeuw voor ogen had. Bijzondere eigentijdse eretekenen werden ingezet als illustratie van de recente geschiedenis. Omdat het stuk al zo vroeg in de collectie is opgenomen, en dus maar enkele maanden is gebruikt, zijn zowel het instrument als het zilverpassement en de kwasten uitzonderlijk goed bewaard gebleven. Hoe zo’n pronkstuk klinkt kun je nu voor het eerst sinds 1814 weer horen:  Sound the Trumpet!

20170531_130559

Advertenties

Tekst en uitleg: Horloges in het Rijksmuseum

Horloge met bloemen in diamant, het uurwerk Jean Baptiste Baillon, de kast Claude Michel Dequay, Paris, 1753, goud en diamant

Horloge met bloemen in diamant, het uurwerk Jean Baptiste Baillon, de kast Claude Michel Dequay, Paris, 1753, goud en diamant

In het Rijksmuseum heeft de bezoeker verschillende mogelijkheden om te weten te komen welke objecten zijn uitgestald. De kale gegevens zijn voor ieder voorwerp beschikbaar, met behulp van etiketten worden in 60 woorden aspecten toegelicht. Langere verhalen worden verteld in de multimediatour, die gratis kan worden gedownload en ook thuis kan worden afgespeeld. Wat je moet vertellen, blijkt als je goed naar bezoekers luistert: op het moment dat ik samen met een educator bij de vitrine met horloges stond, vertelde een jongen naast ons vol enthousiasme hoe cool de ruim honderd horloges waren, die volgens hem uit één stuk waren gemaakt. In werkelijkheid bestaat dit type horloges uit verschillende onderdelen. Pas als je ze gebruikt, ontdek je hoeveel mogelijkheden er in besloten zijn.

Horloge met de Architectuur, het uurwerk Jean Romilly, Parijs, de kast goud en email, ca. 1780

Horloge met de Architectuur, het uurwerk Jean Romilly, Parijs, de kast goud en email, ca. 1780

Horloges worden in de vitrine meestal gesloten getoond, waardoor de kast op de voorgrond treedt: oorspronkelijk uitsluitend bedoeld om het daarin gevatte uurwerk tegen stof en vuil te beschermen, ontwikkelde het horloge zich tot een sieraad, met als gevolg dat de kast het middel bij uitstek werd om de talenten van de juweliers, de goudsmeden, de zilversmeden, de graveurs, de drijvers en de emailleurs bot te vieren. Horloges met rijk versierde kasten werden met de achterkant naar voren gedragen, aan een lint om de hals of aan een ketting of chatelaine aan de gordel gehaakt. Om te kunnen zien hoe laat het was, werden ze in de hand genomen, gedraaid en soms opengeklapt.

Horloge met Andromeda, het uurwerk Rotterdam, Michiel de Haan, de kast London, ca. 1766.

Horloge met Andromeda, het uurwerk Rotterdam, Michiel de Haan, de kast London, ca. 1766.

Enkele horloges worden open getoond, om te laten zien hoe dat in de praktijk werkte. Raf Snip heeft daarvoor speciale steunen gemaakt, zodat het net lijkt alsof het horloge in de hand wordt genomen, en de boven- en de onderzijde worden opengeklapt. Achter de bovenkant gaat in dit geval de wijzerplaat schuil, achter de onderkant het heel gedetailleerd uitgewerkte uurwerk. Wie op de portretten zijn afgebeeld is onbekend; omdat het horloge is gemaakt door de Haagse uurwerk- en instrumentmaker van Christiaan Huygens, Salomon Coster van Haerlem, zullen het wel geleerden zijn geweest.

Horloge, het uurwerk door Salomon Coster, Den Haag, ca. 1650

Horloge, het uurwerk door Salomon Coster, Den Haag, ca. 1650

Horloge, het uurwerk door Salomon Coster, ca. 1650

Horloge, het uurwerk door Salomon Coster, ca. 1650

Verschillende van deze verhalen zouden we kunnen uitwerken in de multimediatour, omdat ze ieder voor zich de kijkervaring van de bezoeker verrijken. De bezoeker reikt de focus aan. Tekst en presentatie horen bij elkaar; pas als je weet waarnaar je kijkt, spreken de voorwerpen.

In de woorden van een directeur van een groot Amerikaans museum: objects don’t speak for themselves, that’s our job !